Xu hướng

Trang chủ » Xu hướng » Toàn cầu hóa trong thời kỳ chuyển đổi: Tương lai của chuỗi giá trị và thương mại-P1

Toàn cầu hóa trong thời kỳ chuyển đổi: Tương lai của chuỗi giá trị và thương mại-P1

09/04/2019

Chuyên mục: Xu hướng In trang

Chuỗi giá trị toàn cầu đang được tái định hình bởi sự gia tăng của nhu cầu và năng lực công nghiệp ở các nước đang phát triển cũng như làn sóng công nghệ mới.

Ngay cả khi những vấn đề căng thẳng thương mại và thuế quan thống trị các trang tin tức, những thay đổi quan trọng về bản chất của toàn cầu hóa lại không nhận được nhiều sự chú ý. Trong bài viết Toàn cầu hóa trong thời kỳ chuyển đổi: Tương lai của chuỗi giá trị và thương mại, Viện nghiên cứu toàn cầu McKinsey đã phân tích động lực của chuỗi giá trị toàn cầu và tìm thấy sự dịch chuyển cấu trúc chỉ đang ẩn mình giữa ban ngày mà thôi.

Mặc dù giá trị sản lượng và thương mại tiếp tục tăng, nhưng cường độ giao dịch (nghĩa là tỷ lệ sản lượng được giao dịch) thì lại giảm trong hầu hết các chuỗi giá trị sản xuất hàng hóa. Dòng dịch vụ và dữ liệu hiện đóng một vai trò lớn hơn nhiều trong việc gắn kết nền kinh tế toàn cầu lại với nhau. Không chỉ thương mại dịch vụ tăng nhanh hơn thương mại hàng hóa, mà dịch vụ đang tạo ra giá trị vượt xa những gì tài khoản quốc gia đo lường. Sử dụng các biện pháp thay thế, có thể thấy rằng các dịch vụ đã tạo thành giá trị cao hơn trong thương mại toàn cầu so với hàng hóa. Ngoài ra, tất cả các chuỗi giá trị toàn cầu đang trở nên chuyên sâu hơn về kiến thức. Lao động tay nghề thấp không còn quan trọng như là một yếu tố sản xuất. Trái ngược với nhận thức phổ biến, chỉ có khoảng 18% giao dịch hàng hóa toàn cầu hiện nay được thúc đẩy bởi chênh lệch giá lao động.

Ba yếu tố giải thích cho những thay đổi này: nhu cầu ngày càng tăng ở Trung Quốc và các nước đang phát triển cho phép các quốc gia này tiêu thụ nhiều hơn những gì họ tự sản xuất; sự tăng trưởng của chuỗi cung ứng nội địa toàn diện hơn ở các quốc gia này, điều này đã làm giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu hàng hóa trung gian; và tác động của các công nghệ mới.

Toàn cầu hóa đang trong thời kỳ chuyển đổi. Tuy nhiên, cuộc tranh luận công khai về thương mại thường là về việc nuối tiếc quá khứ hơn là nhìn về tương lai. Sự kết hợp của các quốc gia, công ty và người lao động sẽ giúp đạt được những kết quả trong giai đoạn chuyển dịch. Hiểu được sự thay đổi đang diễn ra như thế nào sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp chuẩn bị tốt hơn cho giai đoạn toàn cầu hóa tiếp theo và những cơ hội và thách thức mới.

Chuỗi giá trị toàn cầu đang trải qua 5 thay đổi cấu trúc

Một trong những yếu tố định hình lại chuỗi giá trị toàn cầu là sự thay đổi về nhu cầu ở các thị trường toàn cầu

Sự gia tăng của chuỗi cung ứng trong nước ở Trung Quốc và các nền kinh tế mới nổi khác cũng làm giảm cường độ thương mại toàn cầu

Các công nghệ mới đang thay đổi chi phí của các chuỗi giá trị toàn cầu

Với sự thay đổi trong chuỗi giá trị, các công ty cần đánh giá lại các chiến lược toàn cầu của họ

Chuỗi giá trị toàn cầu đang trải qua 5 thay đổi cấu trúc

Những năm 1990 và 2000 đã chứng kiến sự mở rộng của các chuỗi giá trị phức tạp trên toàn cầu. Nhưng mạng lưới sản xuất cũng tiếp tục phát triển. Có 5 thay đổi lớn trong chuỗi giá trị toàn cầu trong thập kỷ qua.

  1. Chuỗi giá trị sản xuất hàng hóa ít tính thương mại

Thương mại tăng nhanh trong gần như tất cả các chuỗi giá trị toàn cầu từ năm 1995 đến năm 2007. Gần đây, cường độ thương mại (nghĩa là tỷ lệ xuất khẩu gộp trên tổng sản lượng) trong hầu hết các chuỗi giá trị sản xuất hàng hóa đã giảm. Thương mại vẫn tăng trưởng một cách tuyệt đối, nhưng tỷ lệ sản lượng di chuyển qua biên giới thế gii đã giảm từ 28,1% năm 2007 xuống còn 22,5% trong năm 2017. Tăng trưởng khối lượng giao dịch cũng chậm lại. Từ năm 1990 đến 2007, khối lượng thương mại toàn cầu tăng nhanh hơn 2,1 lần so với GDP thực tế, nhưng chỉ tăng nhanh hơn 1,1 lần so với GDP kể từ 2011.

Sự suy giảm cường độ thương mại đặc biệt rõ rệt trong các chuỗi giá trị giao dịch cao và phức tạp nhất. Tuy nhiên, xu hướng này không báo hiệu rằng toàn cầu hóa đã kết thúc. Thay vào đó, nó phản ánh sự phát triển của Trung Quốc và các nền kinh tế mới nổi khác, hiện đang tiêu thụ nhiều hơn những gì họ sản xuất.

Nguồn: McKinsey and Company

  1. Vai trò của dịch vụ ngày càng tăng nhưng bị đánh giá thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu

Trong năm 2017, tổng giá trị thương mại dịch vụ đạt 5,1 nghìn tỷ đô la, một con số thấp hơn so với giá trị thương mại hàng hóa toàn cầu 17,3 nghìn tỷ đô la. Nhưng thương mại dịch vụ đã tăng nhanh hơn 60% so với thương mại hàng hóa trong suốt một thập kỷ qua. Một số tiểu ngành, bao gồm dịch vụ viễn thông và CNTT, dịch vụ kinh doanh và phí sở hữu trí tuệ, đang tăng nhanh gấp hai đến ba lần.

Nguồn: McKinsey and Company

Tuy nhiên, vai trò đầy đủ của các dịch vụ lại đang bị che khuất trong thống kê thương mại truyền thống. Đầu tiên, các dịch vụ tạo ra khoảng một phần ba giá trị trở thành hàng hóa sản xuất được giao dịch. R&D, kỹ thuật, bán hàng và tiếp thị, tài chính và nhân lực đều giúp ích trong quá trình hàng hóa đi vào thị trường. Ngoài ra, các dịch vụ nhập khẩu đang thay thế cho các dịch vụ trong nước trong gần như tất cả các chuỗi giá trị. Trong tương lai, sự khác biệt giữa hàng hóa và dịch vụ sẽ tiếp tục mờ đi khi các nhà sản xuất ngày càng giới thiệu các loại hình cho thuê, đăng ký mới và các loại hình khác như một mô hình kinh doanh “dịch vụ”.

Thứ hai, tài sản vô hình mà các công ty đa quốc gia gửi cho các chi nhánh của họ trên toàn thế giới, bao gồm phần mềm, nhãn hiệu, thiết kế, quy trình vận hành và tài sản trí tuệ khác được phát triển tại trụ sở chính, đại diện cho giá trị to lớn, nhưng chúng thường không được coi trọng và không bị theo dõi trừ khi bị tính phí tài sản trí tuệ. Thời kỳ R&D đi vào phát triển dược phẩm và điện thoại thông minh, ví dụ, trong khi thiết kế và xây dựng thương hiệu cho phép các công ty như Nike và Adidas tính phí bảo hiểm cho các sản phẩm của họ. 

Cuối cùng, số liệu thống kê thương mại không theo dõi dòng dịch vụ kỹ thuật số miễn phí tăng vọt, bao gồm email, lập bản đồ thời gian thực, video conference, và phương tiện truyền thông xã hội. Wikipedia, ví dụ, bao gồm 40 triệu bài viết miễn phí cho khoảng 300 ngôn ngữ. Mỗi ngày, người dùng trên toàn thế giới xem miễn phí hơn một tỷ giờ nội dung video YouTube và hàng tỷ người sử dụng Facebook và WeChat mỗi tháng. Những dịch vụ này chắc chắn tạo ra giá trị cho người dùng, ngay cả khi không có giá tiền.

Theo ước tính, ba kênh này cùng nhau tạo ra tới 8.3 nghìn tỷ đô la giá trị hàng năm, một con số sẽ làm tăng lưu lượng thương mại tổng thể lên tới 4 nghìn tỷ đô la (tương đương 20%) và phân bổ lại 4.3 nghìn tỷ đô la hiện đang được tính là một phần của dòng hàng hóa vào dịch vụ. Nếu nhìn theo cách này, thương mại dịch vụ đã có giá trị hơn so với thương mại hàng hóa. Viễn cảnh này sẽ thay đổi đáng kể cán cân thương mại của một số quốc gia, đặc biệt là Hoa Kỳ. Góc nhìn này không nhằm mục đích tranh luận về việc xác định lại số liệu thống kê thương mại quốc gia. Nó chỉ đơn giản nhấn mạnh vai trò của dịch vụ đang bị đánh giá thấp, điều này sẽ ngày càng quan trọng đối với cách các công ty và quốc gia tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu và thương mại trong tương lai.

  1. Thương mại dựa trên chênh lệch giá lao động đang giảm trong một số chuỗi giá trị

Khi các chuỗi giá trị toàn cầu mở rộng vào những năm 1990 và đầu những năm 2000, nhiều quyết định về nơi sản xuất dựa trên chi phí lao động, đặc biệt là trong các ngành sản xuất hàng hóa và dịch vụ thâm dụng lao động. Tuy nhiên, trái với nhận thức phổ biến, ngày nay chỉ có 18% giao dịch hàng hóa dựa trên chênh lệch giá lao động (được định nghĩa là xuất khẩu từ các quốc gia có GDP bình quân đầu người bằng 1/5 hoặc thấp hơn so với nước nhập khẩu). Nói cách khác, hơn 80 phần trăm thương mại hàng hóa toàn cầu ngày nay không phải từ một quốc gia có mức lương thấp đến một quốc gia có mức lương cao. Cần cân nhắc các yếu tố khác bên cạnh yếu tố tiền lương thấp để đưa ra quyết định về cơ sở sản xuất, chẳng hạn như tiếp cận lao động lành nghề hoặc tài nguyên thiên nhiên, sự gần gũi với người tiêu dùng và chất lượng cơ sở hạ tầng.

Hơn nữa, tỷ trọng thương mại dựa trên chênh lệch giá lao động đã giảm trong một số chuỗi giá trị, đặc biệt là sản xuất hàng hóa thâm dụng lao động (có nơi đã giảm từ 55% năm 2005 xuống 43% vào năm 2017). Điều này chủ yếu phản ánh mức tăng lương ở các nước đang phát triển. Tuy nhiên, trong tương lai, tự động hóa và AI có thể khuếch đại xu hướng này, biến sản xuất thâm dụng lao động thành sản xuất thâm dụng vốn. Sự thay đổi này sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với việc các nước thu nhập thấp tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

  1. Chuỗi giá trị toàn cầu đang phát triển theo hướng kiến thức chuyên sâu

Trong tất cả các chuỗi giá trị, chi tiêu vốn cho R&D và các tài sản vô hình như thương hiệu, phần mềm và sở hữu trí tuệ (IP) đang tăng lên như một phần doanh thu. Nhìn chung, nó đã tăng từ 5.4 phần trăm doanh thu năm 2000 lên 13.1 phần trăm trong năm 2016. Xu hướng này là rõ ràng nhất trong chuỗi giá trị đổi mới toàn cầu. Các công ty về máy móc và thiết bị dành 36% doanh thu cho R&D và tài sản vô hình, trong khi các công ty dược phẩm và thiết bị y tế trung bình dành 80%. Sự phát triển theo hướng kiến thức chuyên sâu và tài sản vô hình đã ủng hộ các quốc gia có lực lượng lao động lành nghề, khả năng đổi mới và R&D mạnh mẽ cũng như bảo vệ sở hữu trí tuệ.

Nguồn: McKinsey and Company

Trong nhiều chuỗi giá trị, việc tạo ra giá trị đang chuyển sang các hoạt động ngược dòng, chẳng hạn như R&D và thiết kế, đến các hoạt động hạ nguồn, như phân phối, tiếp thị và dịch vụ hậu mãi. Tỷ trọng giá trị được tạo ra bởi sản xuất hàng hóa thực tế đang giảm (một phần vì sự bù đắp đã làm giảm giá của nhiều hàng hóa). Xu hướng này được phát triển từ ngành dược phẩm và điện tử tiêu dùng, đã chứng kiến ​​sự gia tăng của các “công ty sản xuất ảo” tập trung vào phát triển hàng hóa và gia công sản xuất thực tế cho các nhà sản xuất theo hợp đồng.

  1. Chuỗi giá trị ngày càng mang tính khu vực hóa

Cho đến gần đây, thương mại đường biển đã trở nên phổ biến hơn khi chi phí vận chuyển và liên lạc giảm và các chuỗi giá trị toàn cầu mở rộng sang Trung Quốc và các nước đang phát triển khác. Tỷ lệ thương mại hàng hóa giữa các quốc gia trong cùng khu vực (trái ngược với thương mại giữa người mua và người bán ở khác khu vực) đã giảm từ 51% năm 2000 xuống còn 45% vào năm 2012.

Xu hướng đó đã bắt đầu đảo ngược trong những năm gần đây. Thị phần nội địa của thương mại hàng hóa toàn cầu đã tăng 2.7 điểm phần trăm kể từ năm 2013, một phần phản ánh sự gia tăng của tiêu dùng trong thị trường mới nổi. Sự phát triển này là đáng chú ý nhất đối với châu Á và các nước EU-28. Khu vực hóa được thể hiện rõ ràng nhất trong chuỗi giá trị đổi mới toàn cầu, do nhu cầu tích hợp chặt chẽ nhiều nhà cung cấp theo trình tự hợp lý về mặt thời gian. Xu hướng này cũng có thể tăng tốc trong các chuỗi giá trị khác, vì tự động hóa làm giảm tầm quan trọng của chi phí lao động và tăng tầm quan trọng của tốc độ đối với thị trường trong các quyết định của công ty về nơi sản xuất hàng hóa.

Còn tiếp...

Thu Thuỷ

Lược dịch theo McKinsey and Company

  




;

Văn bản gốc


;